"Cách mạng về, tôi như chim xổ lồng"

Cả 4 người con trong gia đình đều đi làm Cách mạng

Sinh ra trong một gia đình doanh nhân, có bố làm nghề xây dựng, đảm nhiệm các công trình giao thông, thủy lợi trên khắp cả nước; mẹ là một phụ nữ đảm đang tháo vát, buôn bán hàng tơ lụa từ Bắc chí Nam, cuộc sống của các anh chị em trong gia đình bà Lê Phương (ở làng Võng Thị, Bưởi, Tây Hồ, Hà Nội, nay thuộc phường Tây Hồ, Hà Nội) không phải trải qua những tháng ngày khốn khó. Mặc dù có thời điểm, cha của bà bị phá sản, vỡ nợ nhưng mẹ bà lại bươn chải, chăm lo làm ăn, vực lại kinh tế gia đình.

Những tưởng cuộc sống dư dả của gia đình bà cứ thế tất bật, cuốn theo những chuyến hàng trên hành trình ngược xuôi Nam Bắc nhưng ngọn lửa Cách mạng ngay từ trước năm 1945 lại dần nhen nhóm trong lòng những người dân yêu nước, trong đó có gia đình bà. Ngày ấy, bà Lê Phương kể, gia đình bà có ông Phong Hội, con người bác ruột ở quê ngoại của bà là làng Nghĩa Đô (nay thuộc phường Nghĩa Đô) tham gia Việt Minh. Ông cùng những người đồng chí của mình mang theo tài liệu, báo chí về nhà bà hội họp.

Được tiếp xúc với tư tưởng mới của những người cán bộ Việt Minh và đặc biệt là tờ báo Cứu quốc, đầu óc bà bỗng được mở mang, khai sáng. Bà hiểu rõ hơn về cứu quốc, độc lập, tự do, giải phóng phụ nữ... Bà cũng thấu hiểu một điều mà bấy lâu nay bà không thể nhận ra: Phụ nữ rất ít người được đi học, chỉ vất vả làm ăn, chăm chồng, nuôi con, chứ không được ra ngoài, tham gia hoạt động xã hội. Bản thân bà mặc dù gia đình có điều kiện cũng chỉ được học hết tiểu học bởi quan niệm phong kiến thời đó: Con gái học để làm gì? Mẹ bà tuy buôn bán rất giỏi nhưng cũng không được đi học, không biết chữ. Nhận thức được điều đó, bà như "chim xổ lồng", chỉ muốn "bay nhảy", tham gia việc làng, việc nước.