Em gái của tôi vừa kết hôn. Những lần gọi điện về hỏi thăm gia đình, mẹ hay kể rằng em rể tôi hiền thế nào, chăm con, chăm vợ và yêu cây yêu hoa level max. Có lần tôi bảo “em nó chọn người giống bố thế còn gì”. Hai mẹ con cười ha hả trong điện thoại.
Có bao giờ bạn để ý rằng: người bạn đời ta chọn yêu luôn có một (hay nhiều điểm nào đó) rất giống người cha của mình? Đó có thể là các điểm tốt như người đó rất điềm tĩnh, người đó nắm giữ tài chính gia đình rất tốt, người í thích tháo lắp đồ đạc, người í không thích dông dài… nhưng đó cũng có thể là các điểm không tốt như nghiện rượu, thô lỗ, bạo hành, thậm chí ngoại tình. Hẳn bạn từng gặp không ít người phụ nữ ngày trước tuyên bố xanh rờn “Không bao giờ lấy người như ba làm chồng”, và rồi kết cục cưới một ông y chang về làm của nợ nghìn năm. Đáng tiếc là các điểm giống “không tốt” thường sau một thời gian ở bên nhau nó mới bộc lộ ra (còn lúc đầu, nếu bạn vẫn còn nhớ chút gì về tình yêu hóa chất, thì dopamine đã làm mờ tất cả).
Một trong nhiều yếu tố góp phần khiến việc này xảy ra là do hình mẫu về người đàn ông đã được hình thành trong tiềm thức của bạn từ hồi còn bé xíu. Nhà tâm lý học Carl Jung gọi đây là ANIMUS (tạm dịch: Cổ Mẫu Nam - hình mẫu cổ xưa về người đàn ông). Hiểu một cách đơn giản là thế này: khi sinh ra, trẻ em chưa có trong mình khái niệm về “người nam”, “người chồng”, “người đàn ông”, và trong quá trình tiếp xúc với người đàn ông đầu tiên trong đời (thường là người cha), khái niệm đó mới dần dần hình thành. Vì thế, nếu người cha đầu đời của trẻ LÀM RA NHIỀU TIỀN, THƯỜNG XUYÊN VẮNG NHÀ, ĂN NÓI LỚN TIẾNG, thì trong tiềm thức của đứa trẻ đó khi lớn lên, “làm ra nhiều tiền, thường xuyên vắng nhà, ăn nói lớn tiếng” mới là một chuẩn mực của đàn ông. Nếu là con gái, nó sẽ có xu hướng yêu một người có hơi hướm giống như vậy; nếu là con trai, nó sẽ có một số đặc điểm nào đó của cha mình.
Vai trò của ANIMUS (Cổ Mẫu Nam) trong việc phát triển xu hướng tính dục và lựa chọn bạn đời của trẻ là cực kỳ quan trọng. Không phải ngẫu nhiên mà các cô gái cực kỳ nữ tính thường có một người cha rất yêu thương, chiều chuộng. Chính tình yêu, cái nhìn ngưỡng mộ và sự công nhận của người cha dành cho đứa con gái đang tuổi dậy thì sẽ giúp con xác định được mình là phụ nữ, đứa con sẽ yêu thương và chăm sóc bản thể nữ, nhờ sự ủng hộ của người đàn ông đầu tiên trong đời. Cũng không phải ngẫu nhiên mà những chàng trai tháo vát chăm sóc gia đình thường có một người cha cũng chú tâm chăm sóc gia đình. Nếu như người con gái nhờ cha mà trở thành phụ nữ, thì người con trai cũng học từ cha mà trở thành đàn ông.
Vì thế, sự tình có thể trở nên phức tạp. Những người con gái lớn lên thiếu vắng tình thương của người cha thường tìm sự bù đắp trong các mối quan hệ khác và trở nên rất lụy tình, sợ bị bỏ rơi. Khi tình yêu tan vỡ, họ quỵ lụy níu kéo bằng mọi cách để lấp đầy khoảng trống trong trái tim. Khi biết người mình yêu không tốt, họ vẫn không đủ can đảm để bước đi vì sợ mình không được yêu thương (một lần nữa). Đôi khi, quá thất vọng vì Cổ Mẫu Nam, các cô gái trong vô thức sẽ quyết định mình sẽ trở thành chính hình mẫu nam và trở nên có tính cách rất mạnh mẽ. Trong một số trường hợp, họ chọn phụ nữ làm bạn đời.
Đối với nam giới, mối quan hệ với cha vừa là sự tương hỗ vừa là sự canh tranh giữa những “con đực” trong đàn. Ở một số gia đình, chúng ta có thể thấy dù người cha rất yêu thương con, nhưng việc hòa hợp giữa hai người đàn ông này gần như là không thể. Người con trai có thể rất ngưỡng mộ cha nhưng cũng muốn bứt phá làm một bản thể riêng của chính mình. Trong trường hợp người cha không tốt, mối quan hệ càng trở nên thê lương và khó hàn gắn. Nghiệt ngã thay, cũng có khá nhiều người mạnh miệng tuyên bố “Tôi không bao giờ đi vào vết xe đổ của cha mình”, nhưng rồi sau đó không tránh khỏi những lề thói y chang: nghiện một cái gì đó, hoặc ngoại tình; hoặc may mắn hơn, họ đam mê trồng trọt chẳng hạn, hoặc rất chung tình <3. Trong một số trường hợp, những người đàn ông có một người cha rất tệ, tiềm thức của họ cũng có xu hướng tìm kiếm sự bù đắp từ những người đàn ông khác.
Điều này không có nghĩa rằng những gì đã được đúc khuôn trong quá khứ thì vĩnh viễn không thể thay đổi. ANIMUS (cổ mẫu nam) biến đổi theo thời gian, nhưng nó cần rất nhiều thời gian để thay đổi (vì nó đã tốn rất nhiều thời gian để hình thành mà). Thường thì đến độ tuổi trung niên, nhiều đứa con gái, con trai, bắt đầu có thể hàn gắn lại những xa cách, rạn nứt với người cha của mình sau một quãng đời dài tự tìm kiếm và hoàn thiện ANIMUS.
Sau một quãng đời dài, con người dần nhận ra người cha cũng chỉ là một người bình thường với nhiều bất toàn, người đó đã yêu mình bằng tất cả khả năng (dù có thể với mình là không đủ), và người đó không phải là tất cả thế giới.
Sau một quãng đời dài, con người dần nhận ra những gì quá khứ đã định hình, hiện tại và tương lai vẫn có thể đổi thay.
Ta nhận ra mình hoàn toàn có thể chọn sống hạnh phúc dù quá khứ có là gì đi nữa.
Vì mỗi người đều có một tiến trình riêng của mình - ngay cả người Cha.
.
.
.
P/S: và đương nhiên đây cũng chỉ là một góc nhìn trong thế giới bao la này ? Hãy liên tục cập nhật thông tin từ Tâm Lý Học Tích Cực để có thêm nhiều góc nhìn đa dạng nhé.
***
Người viết: Cat Phuong NP
Bản quyền: Cánh Diều Project
Tài liệu tham khảo:
Corneau, G. (1997). N’y at-il pas d’amour heureux?: comment les liens père-fille et mère-fils conditionnent nos amours. R. Laffont.
Corneau, G. (2018). Absent fathers, lost sons: The search for masculine identity. Shambhala publications.
Freund, K., & Blanchard, R. (1983). Is the distant relationship of fathers and homosexual sons related to the sons’ erotic preference for male partners, or to the sons’ atypical gender identity, or to both?. Journal of Homosexuality, 9(1), 7-25.