Nhân đọc tập thơ MỌT GỖ CẦM CANH (NXB Hội Nhà văn - 2015) của nhà thơ Lê Hường.
Nhà thơ Triệu Nguyễn, một người bạn của nhà thơ Lê Hường, từng nhận xét, rằng ông là “một bông hoa nở chậm, một trái cây chín muộn trong vườn cây hoa trái cuối mùa, lặng lẽ toả hương...”. Đó là một nhận xét thật tinh tế, nó thể hiện đúng “chất Lê Hường”, cả trong cuộc đời cũng như trong sáng tác...
Lê Hường là một trong những tác giả thuộc thế hệ chống Mỹ. Ông làm thơ từ khi còn trẻ, từng là Chủ tịch Hội VHNT Quảng Ninh, Tổng Biên tập Báo Hạ Long từ những năm đầu thời kỳ đổi mới. Nhưng có lẽ, phải đến những năm đầu thế kỷ XXI thì thơ ông mới thực sự gây ấn tượng, đọng lại trong lòng bạn đọc nhiều nhất. Ông đã có nhiều tập thơ được xuất bản, nhưng đúng như Triệu Nguyễn nhận xét, những tập thơ càng về sau càng có “độ chín” hơn. Như Rượu chát (NXB Thanh niên, 2011), Mưa tạnh (NXB Hội Nhà văn, 2012), Lục bát bốn câu (NXB Hội Nhà văn, 2014) v.v.. Đặc biệt là tập thơ Mọt gỗ cầm canh mới xuất bản vào cuối năm 2015. Trong Mọt gỗ cầm canh, người ta thấy một Lê Hường lặng lẽ, với những suy tư buồn nhiều hơn vui. Điều này có vẻ hơi vô lý khi mở đầu tập thơ là bài Vui vẻ mỗi ngày, tác giả viết: “Sáng sớm thức dậy/vườn cây ríu ran chim hót/ta lại có ngày vui…”. Nhưng thực ra, tôi có cảm nhận đó chỉ là một sự tự động viên mình, hay nói đúng hơn, là “tự dối mình” mà thôi. Âm hưởng chung của cả tập thơ là nỗi buồn, nếu đây đó có niềm vui thì cũng chỉ “như là vui gượng”… Tác giả buồn và cảm thấy cô đơn, tâm trạng hơi có chút gì đấy như là đang lạc lõng giữa dòng đời đen bạc. Nỗi buồn, sự cô đơn cứ đeo đẳng khiến nhà thơ khi ngước nhìn Phansipăng lại “Chợt ngẫm/đời người chớp mắt thế a/danh vọng tiền tài thành sương khói cả/ tranh nhau lên voi/hất nhau xuống ngựa/hai tay buông xuôi là hết thôi mà!” (Ngước nhìn Phansipăng); hay khi nghe một tiếng ca vọng cổ ở miệt vườn thì chợt nghĩ:“Dòng đời/nửa đục nửa trong/nỗi niềm nhân thế ai đong vơi đầy” (Thăm thẳm miệt vườn); cũng như vậy, khi nghe tiếng bìm bịp kêu, lại ngẫm: “Đời người/ như giấc chiêm bao/mải lo cơm áo/hanh hao một thời/ngộ ra thì bạc tóc rồi/năm canh nghĩ ngợi rối bời/thương em” (Bìm bịp kêu đôi) v.v.. Cái nỗi buồn luôn ám ảnh nhà thơ ấy thể hiện rõ nhất trong bài thơ Mọt gỗ cầm canh được lấy làm tên chung cho cả tập. Đây là bài thơ như một lời tự sự của tác giả: “Đêm nằm/tự dưng mất ngủ…”. Và cảm xúc của tác giả cứ thế ùa về, từ nỗi nhớ bạn bè trong quá khứ nay người còn người mất, đến hiện tại: “Mặt quen/ thì nhiều vô kể/ tri âm nào có mấy người…”. Để rồi đối thoại mà như độc thoại: “Ngày nay cái gì cũng khác/không như thời của chúng mình/giờ vui như là vui gượng/bởi còn những chuyện đau lòng/nghe ai nói rồng nói phượng/trái tim mình cứ rưng rưng…”. Mà không chỉ ở bài thơ này, trong cả tập thơ, ta có thể “đọc” thấy tâm trạng buồn, cô đơn ở rất nhiều bài khác, như Giật mình tỉnh giấc, Độc ẩm, Chìm nỗi, Phận người, Dựa vào bóng cây, Mình đi tìm mình v.v..
Nhưng nói âm hưởng của tập thơ là buồn thì chỉ mới đúng mà chưa đủ. Đằng sau nỗi buồn ấy là những suy tư, day dứt trước nhân tình thế thái của một người từng trải, với những chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời. Ông buồn nhưng không bi quan, mà ngược lại luôn cảm thấy tin yêu cuộc sống một cách mãnh liệt: “Mưa lũ tan/mây trắng lại bồng bềnh/nắng mới Hạ Long trong xanh mắt biếc…” (Chưa từng mưa đến thế). Và: “Gặp ánh mắt cười - lòng ta réo rắt/gặp cảnh chia ly - ruột thắt rưng rưng/gặp nỗi đau đời - tự dưng muốn khóc/gặp niềm hân hoan - chợt thấy vui chung…” (Lung linh con chữ). Tôi nghĩ đây cũng là “tuyên ngôn thơ” của Lê Hường. Ông viết là để giãi bày cảm xúc trước cuộc sống muôn màu. Chỉ có điều, trong cái “cuộc sống muôn màu” ấy, dường như cái khiến ông “rưng rưng” “muốn khóc” nó ám ảnh ông hơn; và vì thế mà nó đọng lại trong lòng độc giả nhiều hơn!
Hoàng Long