Có lẽ tôi là nhà thơ Hải Phòng hiếm hoi không dám làm thơ lục bát. Đọc Nguyễn Bính, thuộc thơ Nguyễn Bính, đến khi biết làm thơ là tự mình thấy rằng mình viết lục bát kiểu gì cũng thành “vè”, thành “ca dao mới” lại hãi! Sao mà tiền nhân viết lục bát hay vậy.
Thế rồi tôi đọc ông Nguyễn Duy. Cái đất Thanh Hóa lạ kỳ, sinh ra những bài lục bát đọc lên mà sởn gai ốc. Lại càng thấy sợ. Thôi, chả dám đụng đến món quê kiểng linh thiêng ấy nữa.
Mãi sau này, tôi mới biết Trịnh Anh Đạt, nghe đâu lại là bạn ông Nguyễn Duy. Lúc đầu, có vẻ hơi chủ quan nghĩ: “Một ông nhà giàu - doanh nhân làm thơ, mà lại làm thơ lục bát thì thế nào nhỉ?"
Hóa ra mình chủ quan duy ý chí thật.
Lại càng thấy lạ đời. Sao cái đất Thanh Hóa sinh ra nhiều quái nhân lục bát. Hay hồn cốt của bùn - đất - cỏ - rơm thấm vào người họ từ bé mà thành quê kiểng như thế...
Nhưng đọc mãi, đọc mãi lại thấy Trịnh Anh Đạt không hẳn là quê kiểng. Cũng là chữ, là nghĩa, mà chữ của Trịnh Anh Đạt xem ra khác biệt. Ngẫm ra thấy đúng là do cái tài của người xếp chữ. Ý tứ, vần điệu nhuyễn vào nhau mà khấu khí thì rất hiện đại. Ẩn giấu đằng sau cách dùng chữ tưởng nhà quê là nhẩn nha bao chuyện thế sự. Thương trường là chiến trường, vợ chồng dựa vào nhau để không “dễ gì buông lái”; con người lòng dạ thẳng ngay nên “Chẳng dễ lưng này uốn cong"…
Đọc Trịnh Anh Đạt, người ta nhặt ra nhiều câu thơ hay. Thấy hay cả câu, cả đoạn dễ nhận ra, mọi người đã nghe, đã trích nhiều, tôi không nhắc lại. Tôi nể phục Trịnh Anh Đạt cách dùng chữ.
Khóc Tản Đà thì viết “rượu đắng nứt lời” nghe cứ như có ai cấu vào tâm can. Cái tiếc nối cho sự vô tình, nhỡ nhàng, lỗi hẹn thì anh viết “chưa trả nợ lời mời” - sao nặng trĩu nỗi niềm, một lời mời dài gần hết cuộc đời. Tôi đọc “Mắt lá” anh viết về hoa trinh nữ, lại thấy thương cái “mắt xanh khép hờ” rồi liên tưởng đến nghành “công nghiệp không khói” nổi tiếng ở Đồ Sơn (Là nghe người ta đồn thổi thế) lại thắc mắc chẳng biết những số kiếp hoa trôi bèo dạt vật vờ hành nghề ở khu du lịch này có vận vào thơ anh không?
Trong bài Làng Chua, đọc qua vài câu kiểu “lúa nghẹn đòng” “chiêm mùa tần tảo”… lại chủ quan nghĩ: À cũng bình thường thôi, cũng là cảnh quê nghèo cả, ai viết cũng giống ai. Nhưng đến hai câu kết “Làng Chua như gái dậy thì/ Ngực căng hương cốm bật khuy giữa trời” mới thấy chữ nghĩa của Trịnh Anh Đạt thật đắt. Anh cố tình lừa người ta bằng hình ảnh rất cũ, rồi đột ngột bung ra ý tứ tràn trề ở cuối câu để người đọc thấy sự phát triển, thấy sự rực rỡ tươi mới, thấy đất chua phèn đã hóa thành màu mỡ tự khi nào. Lại xem anh bàn về rau má, ngọn rau của làng quê mọc tràn lan bờ ruộng, bờ ao, cái thứ rau lạ lùng át hết cả cỏ để rồi “cứ xanh rười rượi với đời”. Nếu bạn có dịp về Thanh Hóa, vào bất cứ nhà hàng bình dân, quán ăn đặc sản hay bữa nhậu thù tạc bạn bè, y như rằng thấy rau má thay cho rau thơm, rau sống ngoài bắc. Thành ra rau má là đặc sản, được ví như sâm cao ly của Triều Tiên. Tôi cứ nghĩ, cây rau má ấy như là Trịnh Anh Đạt vậy. Lăn lộn chiến trường, bươn trải trong thương trường, quăng quật với gió cát miền cửa biển, để rồi trở thành doanh nhân, thành tác giả. Người Hải Phòng chúng tôi cứ vơ vào mà nhận Trịnh Anh Đạt là nhà thơ Hải Phòng, nhưng thực ra cái chất Thanh Hóa, hồn Thanh Hóa cứ “ngai ngái” trong thơ anh, và nhận ra rằng dù ở đất nào, quê nào thì con người ta vẫn phải về với cội nguồn. Hạnh phúc sao khi có một quê hương, có điểm tựa để người ta đi mãi trên đường đời, để người ta ngẫm về ốc cua, về rau má mà nên người. Anh nói tưng tửng “Em chớ vội cười” mà thấy anh đang cười giễu ai đó mất gốc. Cái gốc của anh bắt nguồn từ “bậc thềm mòn vẹt”, từ “cọng rau cái tép” để “nuôi phần hồn, vịn vào con đã lớn khôn đến giờ” bằng lời ru của mẹ. Có một cái gốc như thế, chữ nghĩa bình thường tự nhiên thi sỹ chắp cánh thành ra thơ!
Hành trình vật lộn với con chữ của Trịnh Anh Đạt là cả một quá trình tìm ngọc từ trong đá. Chữ nghĩa của Trịnh Anh Đạt chắt lọc từ quặng, từ cát, từ sạn thô nhám của cuộc đời mà đưa vào trang thơ. Tôi cứ nghĩ, “Lặng lẽ” là một tuyên ngôn thơ của anh:
"Không dưng sạn hóa ngọc đâu Trai vo tròn lẳn nỗi đau không lời Luyện trong bùn cát sa bồi Sáng nay nhả một mặt trời dịu êm." Vũ Thúy Hồng