Thực hư hình ảnh "cá mập 400 tuổi" lan truyền trên mạng xã hội

Một hình ảnh về cá mập Greenland đã được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội tại Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung, với lời mô tả con vật này đã tròn 400 năm tuổi.

Trên thực tế, đây không phải là một bức ảnh mới được chụp, mà hình ảnh này đã được chia sẻ lần đầu tiên vào năm 2016 bởi nhà sinh vật học biển người Đan Mạch Julius Nielsen, nổi tiếng toàn cầu nhờ những nghiên cứu đột phá về tuổi thọ của loài cá mập Greenland.

Đây cũng không phải là bức ảnh chụp trực tiếp, mà là hình ảnh được Nielsen chụp lại từ một đoạn video quay được một con cá mập Greenland dài 4,4m. Con vật này đã được các nhà khoa học gắn các thẻ định vị vệ tinh để theo dõi hoạt động dưới đáy đại dương.

Nielsen đã sử dụng hình ảnh này trong một công trình nghiên cứu mà mình là tác giả chính và được đăng trên tạp chí khoa học Science vào năm 2016, xác định cá mập Greenland là loài động vật có xương sống sống lâu nhất thế giới. Nhóm của ông ước tính cá mập Greenland có thể sống ít nhất 272 năm, với cá thể già nhất có thể đạt tới từ 400 đến 512 năm tuổi.

Không hiểu vì lý do gì, vào ngày 8/3 vừa qua, một tài khoản mạng xã hội X có tên gọi @awkwardgoogle đã đăng tải lại hình ảnh của Nielsen, kèm theo nội dung: “Một con cá mập Greenland 392 tuổi được tìm thấy ở Bắc Băng Dương. Nó đã lang thang dưới đại dương từ năm 1627”.

Bài viết này đã thu hút hơn 676.000 lượt xem chỉ sau một thời gian ngắn. Nội dung bài viết sau đó được tiếp tục chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội trên thế giới và cả tại Việt Nam.

Thông tin do @awkwardgoogle đăng tải trích dẫn từ công trình nghiên cứu của Nielsen vào năm 2016, nghĩa là thông tin này không sai, nhưng không còn chính xác ở thời điểm hiện tại.

Do bức ảnh đã được chụp cách đây 10 năm nên con cá mập trong ảnh sẽ phải ở độ tuổi 402 và tình trạng con vật ở thời điểm hiện tại có thể đã có nhiều sự thay đổi so với thời điểm bức ảnh được chụp.

Tuy nhiên, Nielsen khẳng định độ tuổi của con cá mập trong bức ảnh chỉ ở mức ước tính và không chính xác hoàn toàn.

Trong nghiên cứu của mình, Julius Nielsen và các cộng sự đã lưu ý rằng việc xác định tuổi của các loài sinh vật biển có những thách thức đặc thù.

“Các loài sinh vật biển có khả năng sống rất lâu, nhưng việc xác định tuổi của chúng lại đặc biệt khó khăn”, nghiên cứu viết.

Để ước tính tuổi của cá mập Greenland, nhóm nghiên cứu của Nielsen đã dựa vào kỹ thuật xác định tuổi sinh vật bằng đồng vị carbon. Cụ thể, họ đã xem xét carbon-14 được hình thành trên thủy tinh thể của loài cá mập này kể từ khi chúng được sinh ra.

Thủy tinh thể của cá mập Greenland chứa các protein được hình thành từ khi còn là phôi thai và không bị thay thế hay tái tạo suốt đời. Những protein này “đóng băng” thông tin về mức độ carbon-14 trong môi trường khi cá mập phát triển, như một “hóa thạch” thời gian.

Kết quả nghiên cứu cho thấy cá mập Greenland là loài động vật có kích thước lớn nhưng tăng trưởng chậm.

Con cá mập già nhất từng được lấy mẫu nghiên cứu đã sống gần 4 thế kỷ và các nhà khoa học kết luận rằng loài cá này bắt đầu trưởng thành từ năm 150 tuổi và có thể sống khoảng từ 272 đến 512 năm tuổi. Điểm giữa của khoảng tuổi đó, 392 năm, thường được trích dẫn về độ tuổi trung bình của các cá thể cá mập Greenland.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết họ chưa thể khẳng định 100% về cách xác định tuổi của loài cá mập Greenland, mà độ tuổi của loài cá mập này chỉ chính xác ở mức 95,5%.