Văn hóa Văn hóa

Tác giả Thanh Hải sinh năm 1964 tại ấp Phú Hoà, xã Long Khánh, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Anh tham gia hoạt động văn nghệ từ năm 1981 với vai trò diễn viên, sau đó là Đội trưởng thông tin lưu động tỉnh. Từ năm 2008 anh đảm trách nhiệm vụ là Trưởng Phòng Nghiệp vụ Văn hoá (Sở VH-TT&DL Tiền Giang) cho đến nay.

Thanh Hải có một chất giọng trầm ấm, chân phương dễ đi vào lòng người. Thanh Hải cùng với Lệ Quyên, Ngọc Sánh là những giọng ca cổ được nhiều khán giả trong tỉnh biết đến trên sân khấu thông tin lưu động của tỉnh nhiều năm trước đây. Bên cạnh việc ca hát, anh còn nặng nợ sáng tác, viết được nhiều thể loại kể cả báo chí lẫn văn nghệ. Tính đến nay, anh đã viết được khoảng 15 tiểu phẩm - kịch bản thông tin lưu động, khoảng 20 bài ca cổ và có trên 20 năm là công tác viên của báo Ấp Bắc (viết mảng văn hóa - văn nghệ).

Cánh đồng Giang Lớn quen thuộc ở quê nhà, nơi in đầy dấu chân tuổi thơ của Thanh Hải, đã được anh đưa vào tác phẩm như một món nợ tình quê mang nặng trong lòng cần phải trả bằng ngòi bút, không chừng suốt cả cuộc đời. Thật vậy, đề tài viết về mảnh đất chôn nhao cắt rốn đã được tác giả khai thác bằng tất cả tình cảm trân trọng, yêu thương và đã để lại trong lòng người nghe những cảm xúc sâu lắng, thâm trầm.

Thanh Hải cất tiếng khóc chào đời trên mảnh đất quê nghèo khó nầy; và chính hạt gạo, con cá, cọng rau nơi đây đã nuôi anh khôn lớn nên người. Anh đã gom góp kỷ niệm ấu thời, từ những ngày thơ ấu cùng bè bạn rong chơi ngoài đồng bắt dế, bẩy chim, thả diều, đánh trỏng… cho đến những ngày niên thiếu giúp mẹ cha lo việc đồng áng cực nhọc trăm bề; những trưa còng lưng gánh mạ dưới ánh nắng hè chang chang như lửa đổ trên đầu, những chiều lùa vịt chạy đồng, co ro trong manh áo tơi giữa màn mưa trắng xóa cả cánh đồng mông quạnh. Những hình ảnh ấy cứ hiện ra trong ca từ của Thanh Hải một cách mộc mạc, dung dị qua các bài ca "Chiêm bao nhớ quê nhà", "Nhớ tết quê nhà"…làm cho câu vọng cổ của anh càng thấm sâu vào lòng người nghe trong chiều vắng, giữa đêm khuya, bằng cả nỗi niềm thương nhớ cố hương.

Và nỗi nhớ ấy cứ đêm ngày đau đáu trong lòng anh, kể cả trong giấc chiêm bao để biến thành những câu ca xé lòng người:

" Chốn sinh thành nơi tôi gọi quê hương

Đêm đêm tôi chiêm bao mơ về phương ấy

Lối cũ đường xưa đậm tình quê nghĩa cả

Có bóng dừa, liếp chuối, vườn cau"

( Chiêm bao nhớ quê nhà)

Dù là nỗi nhớ vô hình lẩn khuất trong tim, nhưng qua ngòi bút của Thanh Hải, nó đã biến thành những hình ảnh rất cụ thể và gần gũi:

" Có hàng mận đỏ sau hè đang mùa trái chín, nước lớn đầy sông lục bình bông tím, kẻo kẹt bờ tre mướp trổ bông vàng…Thương trái mù u trôi theo nước bập bềnh…Có dáng ba tôi bên căn chòi giữ ruộng, bên đàn vịt chạy đồng, bên ruộng lúa vàng ươm (-) Những con đường hoa dại ngạt ngào hương, những ngôi mộ giữa đồng hiu quạnh. Tiếng trống rộn ràng ngày hội Kỳ Yên, bìm bịp kêu cho con nước lớn (-)

( Chiêm bao nhớ quê nhà)

Hoặc 1 câu vọng cổ khác:

" Nhớ mẹ tôi đốt lá cuối sân khói thơm ngào ngạt, ngọn gió chiều xuân trên tàu cau đọt chuối, vườn rộn tiếng chim chào đón xuân về….Ngõ trước vườn sau hoa cỏ hé môi cười…Luống cải xanh rì bên giàn đậu bún, bông giấy trổ hồng ngoài ngõ đón xuân (-) Ba đang tát đìa mẹ chặt lá gói nem, gà vịt trước sân để dành ba ngày tết. Những giang đồng lúa chín vàng ươm, ngõ xóm đường làng tiếng nói cười rộn rã (-)

( Nhớ tết quê nhà)

Từng câu ca cứ hiện ra với bao ảnh hình không phai mờ trong ký ức của tác giả như " chiếc võng tả tơi", " mưa già tháng 5 mùa nấm mối", " canh chua bông so đủa trắng ngà", " chiếc đệm bàng mấy đứa bạn ngủ chung", " tiếng vạc sành kêu đêm vắng", " mùi bùn non khét nắng quyện vào giấc ngủ"…Gần gủi quá! Ruột thịt, thân thương quá! Nếu không phát xuất từ sự run động thực sự của trái tim tác giả, chắc chắn không thể tìm thấy những ngôn từ giàu hình ảnh và có sức lay động lòng người như thế! Điều đáng nói là những lời ca ấy không cần trau chuốt bằng những từ ngữ hoa mỹ, cao xa mà được tác giả thể hiện bằng những câu văn bình dị, chân quê, mộc mạc đến bất ngờ!

Bên cạnh những bài ca viết về nỗi nhớ quê nhà Long Khánh, tình yêu quê hương còn được tác giả gởi gấm vào một số tác phẩm khác như " Về quê ngoại", " Quê mới Tháp Mười", " Trở lại Tân Điền", " Đất biển quê em"…Mỗi bài tuy diễn đạt khác nhau nhưng tựu trung đều toát lên tình đất tình người trong lòng tác giả.

Mảng đề tài thứ 2 cũng đã tạo nhiều thành công cho Thanh Hải là viết về lãnh tụ Hồ Chí Minh. Bài "Ngày Bác vô thăm" nói lên tấm lòng của con cháu miền Nam đối với vị cha già của dân tộc. Tác phẩm nầy đã đạt giải 3 toàn quốc trong cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật đề tài học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh lần thứ 1.

Về đề tài ca ngợi truyền thống dân tộc qua 2 cuộc kháng chiến, Thanh Hải có những tác phẩm tạo được thành công nhất định như " Bài ca về Ấp Bắc", " Chiếc áo", " Họp mặt tháng tư", " Nửa vòng tay ôm cả vòng đời"…Trong số đó có 4 tác phẩm đã đạt giải ở các cuộc thi khác cấp tỉnh và khu vực ĐBSCL.

Ngoài các đề tài chủ lực trên, thỉnh thoảng Thanh Hải cũng ghé vào các đề tài khác khi cảm xúc thực sự chín mùi; một số tác phẩm tạo được ấn tượng đẹp cho người nghe như: tình đồng đội có " Tình bạn già" , tình bạn hữu có " Về thăm trường xưa", tình yêu đôi lứa có " Kỷ niệm ngày xanh" v.v…Riêng bài " Tình tự với dòng sông" tác giả đã đi vào tự sự, gắn hình ảnh dòng sông với dòng đời với những trãi nghiệm cuộc sống mang tính triết lý sâu sắc:

" Ơi những dòng sông có tự bao giờ…Tôi muốn hóa thân làm con nước, phiêu lãng một đời đến bến bờ xa (-) Sông như dòng đời cũng con nước đầy vơi, còn đời ta cũng hưng thịnh thăng trầm. Gẫm đời người như một dòng sông,qua bao bến bờ rồi xuôi về biển cả (-)

( Tình tự với dòng sông)

Tóm lại, đề tài chủ lực trong tác phẩm của Thanh Hải là tình yêu quê hương đất nước, mỗi bài ca là một niềm thổn thức trong nỗi hoài hương. Bởi lẽ, dù bây giờ mái đầu tác giả đã điểm sương và đã mấy mươi năm cất bước tha hương xa quê nhà yêu dấu, nhưng cuốn rốn ngày xưa vẫn còn đó chưa lìa…

HUỲNH ANH