Nội dung chuyên đề nhằm đáp ứng yêu cầu “Chương trình giáo dục phổ thông mới” ở bộ môn Ngữ văn, giúp học sinh hiểu sâu hơn vai trò của Văn học trong đời sống thực tế, đồng thời thích ứng với giai đoạn chuyển đổi số, bùng nổ thông tin hiện nay; nhóm Ngữ văn 8 đã lựa chọn chủ đề khá mới mẻ và thú vị: “Một số phương pháp dạy truyện cười dân gian Việt Nam ” qua “Chùm truyện cười dân gian Việt Nam” với sự thực hiện của cô giáo Phạm Thị Hiền.
Truyện cười dân gian là một bộ phận quan trọng trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Ở cấp THCS, việc giảng dạy thể loại truyện này không chỉ nhằm giúp học sinh cảm thụ cái hay, cái độc đáo trong nghệ thuật trào lộng của dân tộc, mà còn hướng đến những mục tiêu giáo dục sâu sắc hơn:
- Giáo dục tư duy phê phán và thẩm mỹ: Truyện cười dân gian không đơn thuần gây cười, mà còn chứa đựng tinh thần phê phán xã hội sâu sắc. Thông qua tiếng cười, học sinh có thể nhìn nhận lại các hiện tượng đời sống, các thói hư tật xấu một cách sinh động và tự nhiên.
- Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học và kỹ năng ngôn ngữ: Truyện cười dân gian ngắn gọn, súc tích, giàu hình ảnh và ngôn ngữ dân gian đặc trưng. Đây là chất liệu lý tưởng để rèn luyện khả năng đọc - hiểu, diễn đạt và phân tích văn bản.
- Giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc: Trong bối cảnh hiện đại, khi học sinh ngày càng ít tiếp xúc với văn hóa truyền thống, truyện cười dân gian chính là cầu nối đưa các em về với cội nguồn, từ đó góp phần hình thành nhân cách, tâm hồn Việt Nam.…
Buổi chuyên đề được thông qua tiết dạy tại lớp 8A6 do cô Phạm Thị Hiền thực hiện với các nội dung:
1.Phân tích tiếng cười trong ngữ cảnh văn hóa - xã hội
- Giáo viên nên hướng dẫn học sinh không chỉ hiểu nội dung truyện, mà còn nhận diện đối tượng bị phê phán và thủ pháp gây cười (đối lập, phóng đại, chơi chữ, trào phúng...). Tiếng cười cũng có thể là công cụ để phản kháng hoặc biểu lộ sự bất đồng. Tiếng cười có thể mang tính chất châm biếm và là một phương tiện để chỉ trích các vấn đề xã hội, chính trị hay văn chương.
2. Vận dụng phương pháp dạy học tích cực
- Thảo luận nhóm: Học sinh trao đổi, tranh luận về ý nghĩa, chi tiết gây cười, nhân vật điển hình…
- Sắm vai, kể lại truyện: Tổ chức hoạt động đóng vai theo kịch bản ngắn giúp học sinh nhập vai, hiểu sâu và nhớ lâu.
- Trò chơi ngôn ngữ, đố vui văn học: Giúp giờ học trở nên sinh động, gắn kết cảm xúc tích cực với văn bản.
3. Tích hợp giáo dục giá trị sống, kỹ năng sống
- Tích hợp giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống trong truyện cười là một phương pháp hiệu quả để truyền đạt các thông điệp giáo dục một cách nhẹ nhàng, dễ tiếp thu và đầy tính sinh động. Với tính chất giải trí dễ hiểu và khả năng gợi lên tiếng cười, có thể trở thành công cụ mạnh mẽ trong việc giáo dục các giá trị đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh.
- Dựa vào các tình huống trong truyện để giáo dục kỹ năng giao tiếp, ứng xử, khả năng phân biệt đúng - sai, thiện - ác.
Như vậy, truyện cười dân gian là "món ăn tinh thần" đậm chất trí tuệ và tâm hồn người Việt. Giảng dạy truyện cười không chỉ dừng lại ở việc giải trí hay học văn bản, mà còn là dịp để khơi dậy ở học sinh khả năng tư duy phản biện, lòng yêu thích văn hóa dân gian, đồng thời giúp các em hiểu rõ hơn bản sắc dân tộc mình qua tiếng cười dân gian hóm hỉnh mà sâu cay. Để việc dạy truyện cười dân gian đạt hiệu quả, giáo viên đã linh hoạt trong phương pháp, nhạy cảm với đối tượng học sinh và sáng tạo trong cách tổ chức bài học. Đây là một giờ học học sinh không chỉ nhớ nội dung mà còn mang theo được cả nụ cười, bài học đạo đức và niềm yêu thích văn chương cuả các em.
Nhóm Ngữ văn THCS
